POS, IRIS και μετρητά στο εστιατόριο: ποιες πληρωμές είστε υποχρεωμένοι να δέχεστε

Το τραπέζι τελειώνει το επιδόρπιο και ζητάει τον λογαριασμό. Ο ένας βγάζει κάρτα, ο άλλος σηκώνει το κινητό του και ρωτάει «δέχεστε IRIS;», ο τρίτος ψάχνει μετρητά. Πριν από μερικά χρόνια, το πώς θα πληρωθείτε ήταν σχεδόν αποκλειστικά δική σας απόφαση. Σήμερα το μεγαλύτερο μέρος της απάντησης το δίνει ο νόμος: το POS είναι υποχρεωτικό, το IRIS έγινε υποχρεωτικό από την 1η Νοεμβρίου 2025 και οι μεγάλοι λογαριασμοί απαγορεύεται πλέον να εξοφλούνται με μετρητά.

Σε αυτόν τον οδηγό βάζουμε σε σειρά όλες τις υποχρεώσεις πληρωμών ενός εστιατορίου στην Ελλάδα: τι οφείλετε να δέχεστε, ποια πρόστιμα προβλέπονται, πού υπάρχει πραγματική γκρίζα ζώνη και πώς να μετατρέψετε τη στιγμή της πληρωμής από αγγαρεία σε καλό φινάλε της βραδιάς. Μία διευκρίνιση πριν ξεκινήσουμε: το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά τον λογιστή ή τον νομικό σας σύμβουλο. Οι διατάξεις αλλάζουν συχνά, οπότε επιβεβαιώστε μαζί τους πριν πάρετε αποφάσεις.

Οι υποχρεώσεις πληρωμών με μια ματιά

Παρατηρήστε κάτι ενδιαφέρον: όλες οι υποχρεώσεις αφορούν το ταμείο, καμία δεν αφορά τις κρατήσεις. Η διαδρομή του πελάτη ξεκινά όλο και συχνότερα online, μέσα από ένα σύγχρονο σύστημα κρατήσεων, και κλείνει στο POS: ο νομοθέτης ρυθμίζει αυστηρά το δεύτερο σκέλος και αφήνει το πρώτο ελεύθερο. Ας δούμε το καθένα αναλυτικά.

POS: υποχρεωτικό για κάθε εστιατόριο, χωρίς εξαιρέσεις

Η υποχρέωση αποδοχής καρτών δεν είναι καινούργια. Θεσπίστηκε με το άρθρο 65 του ν. 4446/2016 και η εστίαση ήταν από τους πρώτους κλάδους που εντάχθηκαν, ήδη από το 2017. Με την ΚΥΑ 119899/2023 η υποχρέωση επεκτάθηκε σχεδόν στο σύνολο του λιανικού εμπορίου, οπότε σήμερα δεν υπάρχει κανένα περιθώριο αμφιβολίας: κάθε εστιατόριο, ταβέρνα, ψησταριά ή καφέ με σερβίρισμα οφείλει να διαθέτει τερματικό αποδοχής καρτών και να το χρησιμοποιεί όταν ο πελάτης το ζητήσει. Η άρνηση κοστίζει 1.500 € ανά παράβαση.

Προσοχή όμως: το να έχετε POS δεν αρκεί. Το τερματικό πρέπει να είναι διασυνδεδεμένο με την ταμειακή σας μηχανή, ώστε καμία πληρωμή με κάρτα να μην γίνεται χωρίς να εκδοθεί απόδειξη. Το πρόστιμο εδώ είναι πολλαπλάσιο, 10.000 € για επιχειρήσεις με απλογραφικά βιβλία, δηλαδή για τη μεγάλη πλειονότητα των εστιατορίων. Αν θέλετε όλη την εικόνα για την ταμειακή εστιατορίου, τη διασύνδεση και το myDATA, τη βρίσκετε στον αναλυτικό οδηγό μας για το myDATA, την ταμειακή και το POS στο εστιατόριο.

Τι είναι το IRIS και γιατί έγινε υποχρεωτικό;

Το IRIS είναι το ελληνικό σύστημα άμεσων πληρωμών: ο πελάτης μεταφέρει χρήματα απευθείας από τον τραπεζικό του λογαριασμό στον δικό σας, μέσα από την εφαρμογή της τράπεζάς του, χωρίς να μεσολαβεί κάρτα. Στην πράξη η πληρωμή γίνεται με δύο τρόπους: είτε ο πελάτης σκανάρει ένα QR (στην οθόνη του POS ή σε σταντ στο ταμείο) είτε το τερματικό σας δρομολογεί τη συναλλαγή όπως μια ανέπαφη πληρωμή. Τα χρήματα πιστώνονται σχεδόν αμέσως στον λογαριασμό της επιχείρησης.

Από την 1η Νοεμβρίου 2025, με βάση το πλαίσιο του ν. 5113/2024, όλες οι επιχειρήσεις με φυσικά και ηλεκτρονικά καταστήματα υποχρεούνται να δέχονται πληρωμές IRIS, και τα εστιατόρια φυσικά δεν εξαιρούνται. Για τη μη συμμόρφωση τα δημοσιεύματα αναφέρουν πρόστιμο 1.500 €, όσο δηλαδή και για την άρνηση αποδοχής κάρτας.

Πριν το δείτε ως ακόμη μία υποχρέωση, δείτε το και ως ευκαιρία. Για τον πελάτη η πληρωμή IRIS είναι εντελώς χωρίς προμήθεια, ενώ για την επιχείρηση οι χρεώσεις είναι κατά κανόνα χαμηλότερες από τις προμήθειες των καρτών, όπως σημειώνει και η ίδια η ανακοίνωση του Υπουργείου Οικονομικών. Υπάρχει πάντως ένα πρακτικό όριο: κατά τον χρόνο γραφής, οι πληρωμές ιδιώτη προς επιχείρηση έχουν ημερήσιο όριο 500 € ανά πελάτη, με σταδιακές αυξήσεις να έχουν εξαγγελθεί. Για έναν μεγάλο λογαριασμό, η κάρτα παραμένει το βασικό εργαλείο.

Τι πρέπει να κάνετε στην πράξη; Αν το POS σας είναι σχετικά πρόσφατο, πιθανότατα υποστηρίζει ήδη IRIS και αρκεί μια ενεργοποίηση από την τράπεζα ή τον πάροχο του τερματικού. Αν όχι, ρωτήστε για αναβάθμιση ή για λύση με QR. Και εκπαιδεύστε το προσωπικό της σάλας: όταν ο πελάτης ρωτάει «δέχεστε IRIS;», η απάντηση πρέπει να είναι «φυσικά», όχι ένα αμήχανο βλέμμα προς το ταμείο.

Μετρητά άνω των 500 €: εδώ ο νόμος είναι ξεκάθαρος

Ενώ για τα μικρά ποσά τα μετρητά παραμένουν καθημερινότητα, για τους μεγάλους λογαριασμούς ο νόμος βάζει φρένο: οι λιανικές συναλλαγές με ιδιώτες αξίας άνω των 500 € εξοφλούνται υποχρεωτικά με κάρτα ή άλλο τραπεζικό μέσο, με τον ΦΠΑ να συνυπολογίζεται στο όριο. Ο ν. 5073/2023 έκανε την κύρωση ιδιαίτερα τσουχτερή: το πρόστιμο ισούται με το διπλάσιο του ποσού που εισπράχθηκε μετρητοίς. Ένας λογαριασμός 800 € που εξοφλείται με χαρτονομίσματα μπορεί δηλαδή να κοστίσει 1.600 € σε πρόστιμο.

Πότε συναντά ένα εστιατόριο τέτοια ποσά; Σπάνια σε ένα τραπέζι δύο ατόμων, πολύ συχνά όμως σε γιορτινά τραπέζια, εταιρικά δείπνα, βαφτίσια και ομαδικές κρατήσεις με ενιαίο λογαριασμό. Η καλή πρακτική είναι να ενημερώνετε τον διοργανωτή ήδη από την κράτηση: «ο λογαριασμός θα ξεπεράσει τα 500 €, οπότε η εξόφληση γίνεται με κάρτα ή έμβασμα». Έτσι αποφεύγετε την άβολη συζήτηση στο τέλος μιας πετυχημένης βραδιάς, και το πρόστιμο μαζί.

Μπορεί ένα εστιατόριο να μη δέχεται καθόλου μετρητά;

Εδώ φτάνουμε στη μόνη πραγματικά γκρίζα ζώνη του θέματος, και αξίζει να την παρουσιάσουμε με ειλικρίνεια, γιατί στο διαδίκτυο κυκλοφορούν κατηγορηματικές απαντήσεις και προς τις δύο κατευθύνσεις.

Από τη μία πλευρά: κανένας ελληνικός νόμος δεν υποχρεώνει ρητά μια ιδιωτική επιχείρηση να δέχεται μετρητά. Όλες οι υποχρεώσεις που είδαμε παραπάνω κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση, δηλαδή επιβάλλουν την αποδοχή καρτών και IRIS, και οι έλεγχοι στην πράξη στοχεύουν όσους αρνούνται τα ηλεκτρονικά μέσα, όχι όσους αρνούνται τα χαρτονομίσματα. Για ποσά άνω των 500 €, μάλιστα, ο νόμος απαγορεύει ο ίδιος τα μετρητά.

Από την άλλη πλευρά: το ευρώ έχει καθεστώς νόμιμου χρήματος σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης και η σύσταση 2010/191/ΕΕ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ορίζει ότι η αποδοχή μετρητών πρέπει να είναι ο κανόνας, με άρνηση δυνατή μόνο όταν τα μέρη έχουν συμφωνήσει διαφορετικά εκ των προτέρων, για παράδειγμα με σαφή σήμανση πριν από τη συναλλαγή. Η σύσταση όμως δεν είναι δεσμευτικός κανόνας και δεσμευτική ευρωπαϊκή νομοθεσία για το ζήτημα δεν έχει ακόμη ψηφιστεί.

Το συμπέρασμα; Ρητή απαγόρευση του «card only» εστιατορίου δεν υπάρχει στο ελληνικό δίκαιο, ρητή άδεια όμως επίσης όχι. Αν σκέφτεστε να λειτουργήσετε χωρίς μετρητά, κάντε το με ανοιχτά χαρτιά: εμφανής σήμανση στην είσοδο και στο μενού, αναφορά στη σελίδα κρατήσεων και μια συζήτηση με τον νομικό σας σύμβουλο πριν από την απόφαση. Και μην ξεχνάτε το εμπορικό σκέλος: ένα μέρος της πελατείας, ιδίως οι μεγαλύτεροι σε ηλικία, εξακολουθεί να προτιμά τα μετρητά.

Απόδειξη σε κάθε πληρωμή, με όποιο μέσο κι αν γίνει

Μετρητά, κάρτα ή IRIS, ένα πράγμα δεν αλλάζει ποτέ: κάθε πώληση συνοδεύεται από απόδειξη λιανικής, που εκδίδεται από τη φορολογική σας ταμειακή μηχανή, όπως ορίζουν τα άρθρα 12 και 13 του ν. 4308/2014 για τα Ελληνικά Λογιστικά Πρότυπα. Στην εστίαση η απόδειξη εκδίδεται με την ολοκλήρωση της παροχής, δηλαδή στο κλείσιμο του τραπεζιού, και παραδίδεται στον πελάτη.

Να θυμάστε επίσης ότι ο έλεγχος δεν γίνεται πια μόνο από την εφορία. Με την εφαρμογή appodixi της ΑΑΔΕ, οποιοσδήποτε πελάτης μπορεί να σκανάρει το QR της απόδειξης και να δει αν έχει διαβιβαστεί κανονικά, ακόμη και να υποβάλει καταγγελία. Η σωστή έκδοση αποδείξεων δεν είναι μόνο νομική υποχρέωση, είναι πλέον και θέμα δημόσιας εικόνας.

Φιλοδώρημα μέσω POS: μια γρήγορη υπενθύμιση

Όλο και περισσότερα τερματικά ρωτούν τον πελάτη αν θέλει να αφήσει φιλοδώρημα, και αυτό είναι καλό νέο για το προσωπικό σας: τα φιλοδωρήματα που περνούν από το POS και τη μισθοδοσία είναι αφορολόγητα έως 300 € τον μήνα ανά εργαζόμενο και πλήρως απαλλαγμένα από εισφορές ΕΦΚΑ με βάση τον ν. 5162/2024. Πώς στήνεται σωστά το φιλοδώρημα στο τερματικό, τι ισχύει με τη μισθοδοσία και ποια αλλαγή του ορίου συζητείται, τα εξηγούμε αναλυτικά στον οδηγό μας για το φιλοδώρημα και τη φορολογία στο εστιατόριο.

Η πληρωμή ως το φινάλε της εμπειρίας, όχι ως ουρά στο ταμείο

Μέχρι εδώ μιλήσαμε για υποχρεώσεις. Υπάρχει όμως και το άλλο μισό: η πληρωμή είναι η τελευταία στιγμή του πελάτη στο μαγαζί σας, και το πώς θα κυλήσει επηρεάζει την ανάμνηση που θα πάρει μαζί του. Τρία σημεία κάνουν τη διαφορά:

• Πληρωμή στο τραπέζι, όχι στο ταμείο. Ένα φορητό τερματικό, είτε κλασικό POS με μπαταρία είτε από τη νεότερη γενιά συσκευών τσέπης που συνδέονται με κινητό, σημαίνει ότι ο πελάτης δεν σηκώνεται ποτέ για να πληρώσει και ότι το τραπέζι ελευθερώνεται πιο γρήγορα.
• Εύκολο μοίρασμα του λογαριασμού. Η παρέα που θέλει «να πληρώσει ο καθένας τα δικά του» δεν πρέπει να αισθάνεται ότι ζητάει χάρη. Ρυθμίστε την ταμειακή ώστε να χωρίζει τον λογαριασμό και εκπαιδεύστε το service να το προτείνει πριν το ζητήσουν.
• Ξεκάθαρη ενημέρωση από πριν. Αν έχετε πολιτική για μεγάλα τραπέζια, όρια στα μετρητά ή μόνο ηλεκτρονικές πληρωμές, ο πελάτης πρέπει να το μάθει τη στιγμή της κράτησης, όχι με τον λογαριασμό στο χέρι.

Το τελευταίο σημείο αγγίζει και τις προκαταβολές. Για τα κρίσιμα τραπέζια, γιορτινά, ομαδικά, Σαββατόβραδα αιχμής, όλο και περισσότερα εστιατόρια ζητούν εγγύηση κατά την κράτηση: είτε προκαταβολή είτε δέσμευση κάρτας, όπου ο πελάτης χρεώνεται μόνο αν δεν εμφανιστεί. Με τη ViteUneTable, η προστασία anti no-show είναι ενσωματωμένη στη ροή της κράτησης με το Pack Standard + Anti No-Show (49 € χωρίς ΦΠΑ), ενώ η δωρεάν έκδοση καλύπτει τις απεριόριστες online κρατήσεις με 0% προμήθεια. Έτσι, η οικονομική σχέση με τον πελάτη ξεκαθαρίζει πριν καν στρωθεί το τραπέζι.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι υποχρεωτικό το POS σε εστιατόριο;

Ναι, χωρίς καμία εξαίρεση. Η υποχρέωση αποδοχής καρτών ισχύει για την εστίαση από το 2017 (άρθ. 65 ν. 4446/2016) και το πρόστιμο για την άρνηση είναι 1.500 €. Επιπλέον, το POS πρέπει να είναι διασυνδεδεμένο με την ταμειακή, με πρόστιμο 10.000 € για τη μη διασύνδεση.

Τι είναι η πληρωμή IRIS και πρέπει να τη δέχομαι;

Το IRIS μεταφέρει χρήματα απευθείας από τον λογαριασμό του πελάτη στον λογαριασμό της επιχείρησης, μέσω της τραπεζικής εφαρμογής του κινητού, με QR ή μέσω του POS. Από την 1η Νοεμβρίου 2025 η αποδοχή του είναι υποχρεωτική για όλες τις επιχειρήσεις, επομένως και για τα εστιατόρια. Για τον πελάτη είναι χωρίς προμήθεια.

Μπορεί πελάτης να πληρώσει λογαριασμό 600 € με μετρητά;

Όχι. Οι λιανικές συναλλαγές με ιδιώτες άνω των 500 € (με ΦΠΑ) εξοφλούνται υποχρεωτικά με κάρτα ή άλλο τραπεζικό μέσο. Αν το εστιατόριο εισπράξει το ποσό μετρητοίς, το πρόστιμο ισούται με το διπλάσιο του ποσού, στο παράδειγμά μας 1.200 €.

Είναι νόμιμο ένα εστιατόριο μόνο με κάρτες, χωρίς μετρητά;

Το ζήτημα είναι πραγματική γκρίζα ζώνη. Κανένας ελληνικός νόμος δεν επιβάλλει ρητά την αποδοχή μετρητών, αλλά ούτε επιτρέπει ρητά τη λειτουργία «card only», ενώ σε ευρωπαϊκό επίπεδο η αποδοχή μετρητών θεωρείται ο κανόνας βάσει μη δεσμευτικής σύστασης. Αν το εξετάζετε, φροντίστε για σαφή σήμανση εκ των προτέρων και συμβουλευτείτε νομικό.

Τα φιλοδωρήματα που περνούν από το POS φορολογούνται;

Έως 300 € τον μήνα ανά εργαζόμενο είναι αφορολόγητα και απαλλάσσονται πλήρως από εισφορές ΕΦΚΑ (ν. 5162/2024), εφόσον αποδίδονται μέσω μισθοδοσίας. Το ποσό πάνω από το όριο φορολογείται κανονικά ως εισόδημα από μισθωτή εργασία.