จด VAT ร้านอาหาร: รายรับถึง 1.8 ล้านบาทเมื่อไหร่ต้องจด และอะไรเปลี่ยนไปหลังจด

ร้านอาหารจำนวนมากข้ามเกณฑ์จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) โดยไม่รู้ตัว เพราะเข้าใจผิดสองเรื่องใหญ่ เรื่องแรกคือคิดว่าเกณฑ์ 1.8 ล้านบาทนับจาก "กำไร" ทั้งที่กฎหมายนับจาก "รายรับ" ก่อนหักค่าใช้จ่ายใด ๆ เรื่องที่สองคือลืมไปว่ายอดขายผ่านแอปเดลิเวอรี่ต้องนับเต็มจำนวนก่อนหักค่า GP ไม่ใช่นับจากเงินที่แพลตฟอร์มโอนเข้าบัญชี สองความเข้าใจผิดนี้รวมกันทำให้ร้านที่คิดว่า "ยังห่างเกณฑ์อีกไกล" จริง ๆ แล้วข้ามเส้นไปนานแล้ว และเจอทั้งภาษีย้อนหลัง เบี้ยปรับ และเงินเพิ่มพร้อมกัน

บทความนี้พาผู้ประกอบการร้านอาหารไล่ตั้งแต่วิธีนับรายรับให้ถูก กำหนด 30 วันหลังข้ามเกณฑ์ ข้อดีข้อเสียของการจดแบบสมัครใจ ไปจนถึงสิ่งที่เปลี่ยนไปจริง ๆ หลังจด ทั้งใบกำกับภาษี การยื่น ภ.พ.30 รายเดือน และคำถามที่เจ้าของร้านทุกคนต้องตอบ: จะแบกภาษี 7% ไว้เอง หรือปรับราคาเมนู

เกณฑ์ 1.8 ล้านบาท: นับจากรายรับ ไม่ใช่กำไร

ผู้ประกอบการที่ขายสินค้าหรือให้บริการ มีหน้าที่จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มเมื่อรายรับเกิน 1,800,000 บาทต่อปี เกณฑ์นี้ใช้กับทุกรูปแบบธุรกิจ ทั้งบุคคลธรรมดาและบริษัท และคำสำคัญคือ "รายรับ" หมายถึงยอดขายรวมทุกช่องทางก่อนหักต้นทุนวัตถุดิบ ค่าเช่า ค่าแรง หรือค่าใช้จ่ายใด ๆ ทั้งสิ้น ร้านที่ขายได้เดือนละ 150,000 บาทโดยเฉลี่ยก็ชนเพดาน 1.8 ล้านบาทพอดีภายในหนึ่งปี ซึ่งสำหรับร้านอาหารที่มีลูกค้าแน่นช่วงเย็นและขายเดลิเวอรี่ควบคู่ ตัวเลขระดับนี้มาถึงเร็วกว่าที่หลายคนคิด

รายรับที่ต้องนับรวมมีครบทุกช่องทาง: หน้าร้าน กล่องเดลิเวอรี่ จัดเลี้ยงนอกสถานที่ ขายผ่าน LINE หรือโซเชียลมีเดีย รวมถึงยอดจากการรับจองโต๊ะผ่านระบบจองออนไลน์ของร้านเองที่ลูกค้ามากินที่ร้าน ทุกบาทที่เป็นยอดขายอาหารและเครื่องดื่มนับหมด

ตัวอย่างสมมติ: ร้านก๋วยเตี๋ยวแห่งหนึ่งขายหน้าร้านเดือนละ 100,000 บาท และขายผ่านแอปเดลิเวอรี่อีกเดือนละ 60,000 บาท เจ้าของร้านมองยอดเงินโอนเข้าบัญชีจากแพลตฟอร์มราว 42,000 บาท แล้วสรุปว่ารายรับรวมประมาณ 142,000 บาทต่อเดือน หรือราว 1.7 ล้านบาทต่อปี ยังไม่ถึงเกณฑ์ แต่การนับแบบนี้ผิด และนำไปสู่กับดักข้อถัดไป

กับดักเดลิเวอรี่: ยอดขายนับเต็มจำนวนก่อนหักค่า GP

ในทางภาษี ยอดขายผ่านแพลตฟอร์มเดลิเวอรี่ต้องบันทึกเป็นรายรับ "เต็มจำนวนตามราคาขาย" ส่วนค่า GP ที่แพลตฟอร์มหักไว้ถือเป็นค่าใช้จ่ายของร้าน ไม่ใช่ส่วนลดจากรายรับ ตามแนวการบันทึกบัญชีที่สำนักกฎหมายและบัญชีธรรมนิติอธิบายไว้สำหรับร้านบน Food Delivery Platform ลูกค้าสั่งอาหาร 1,000 บาท แพลตฟอร์มหักค่า GP 30% เหลือเงินโอนเข้าร้าน 700 บาท รายรับที่ต้องนับเพื่อเทียบเกณฑ์ VAT คือ 1,000 บาท ไม่ใช่ 700 บาท

กลับไปที่ร้านก๋วยเตี๋ยวในตัวอย่างสมมติข้างต้น: รายรับจริงของร้านคือ 100,000 + 60,000 = 160,000 บาทต่อเดือน หรือ 1,920,000 บาทต่อปี ข้ามเกณฑ์ไปแล้วเรียบร้อย ทั้งที่เงินเข้าบัญชีจริงไม่ถึง ยิ่งร้านพึ่งพาเดลิเวอรี่มากเท่าไหร่ ช่องว่างระหว่าง "ยอดที่ต้องนับ" กับ "เงินที่ได้รับ" ยิ่งถ่างออก และยิ่งเร่งให้ร้านชนเพดาน 1.8 ล้านบาทเร็วขึ้นโดยที่กระแสเงินสดไม่ได้โตตาม รายละเอียดว่าแต่ละแพลตฟอร์มหักเท่าไหร่และมีภาระแฝงอะไรบ้าง อ่านต่อได้ในบทความค่า GP แอปเดลิเวอรี่

ข้อสังเกตอีกอย่างสำหรับร้านที่จด VAT แล้ว: ค่า GP ที่แพลตฟอร์มเรียกเก็บมี VAT 7% บวกเพิ่มจากค่าบริการนั้นอีกชั้น ตามที่ FlowAccount สรุปวิธีคำนวณค่า GP ไว้ ข่าวดีคือภาษีซื้อก้อนนี้ร้านที่อยู่ในระบบ VAT ขอเครดิตคืนได้ ข่าวร้ายคือร้านที่ยังไม่จดต้องแบกไว้เป็นต้นทุนเฉย ๆ

ข้ามเกณฑ์แล้วต้องจดภายใน 30 วัน

ทันทีที่รายรับสะสมในปีนั้นเกิน 1.8 ล้านบาท กฎหมายให้เวลา 30 วันในการยื่นคำขอจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มด้วยแบบ ภ.พ.01 ยื่นได้ที่สำนักงานสรรพากรพื้นที่ที่สถานประกอบการตั้งอยู่ หรือยื่นออนไลน์ผ่านเว็บไซต์กรมสรรพากร เอกสารหลักคือบัตรประชาชนหรือหนังสือรับรองบริษัท สัญญาเช่าหรือหลักฐานที่ตั้งร้าน และรูปถ่ายสถานประกอบการ

จุดที่ผู้ประกอบการมักพลาดคือคิดว่า "รอให้ครบปีก่อนค่อยดู" เกณฑ์นี้ไม่ได้รอสิ้นปี วันที่ยอดสะสมทะลุ 1.8 ล้านบาทคือวันเริ่มนับ 30 วัน ร้านที่ขายดีอาจข้ามเกณฑ์ตั้งแต่เดือนสิงหาคม การตรวจยอดขายสะสมทุกเดือนจากระบบ POS หรือรายงานการขายจึงเป็นวินัยพื้นฐานของร้านที่โตเร็ว

ไม่จดตามกำหนด เสียอะไรบ้าง

ราคาของการจดช้าแพงกว่าที่คิด เพราะกรมสรรพากรถือว่าร้านมีหน้าที่เสีย VAT ตั้งแต่วันที่พ้นกำหนดจดทะเบียน แม้ร้านไม่เคยเรียกเก็บจากลูกค้าเลยก็ตาม ภาระที่ตามมาตามที่สำนักงานบัญชี Inflow Account สรุปไว้ประกอบด้วย

• ภาษีย้อนหลัง: VAT 7% ของยอดขายช่วงที่ควรอยู่ในระบบ จ่ายจากกระเป๋าร้านเอง เพราะย้อนกลับไปเก็บจากลูกค้าไม่ได้แล้ว
• เบี้ยปรับ: สูงสุดถึง 2 เท่าของภาษีที่ค้าง
• เงินเพิ่ม: 1.5% ต่อเดือนของภาษีที่ค้าง นับจนกว่าจะชำระครบ

ร้านที่ข้ามเกณฑ์ไปแล้วหกเดือนโดยไม่รู้ตัว อาจเจอภาระรวมหลักแสนบาทจากยอดขายที่กำไรจริงบางกว่านั้นมาก ทางที่ดีคือรีบจดทันทีที่รู้ตัวแล้วเจรจากับสรรพากรพื้นที่ ยิ่งช้ายิ่งแพง

ยังไม่ถึงเกณฑ์ จดแบบสมัครใจดีไหม

กฎหมายเปิดให้ผู้ประกอบการที่รายรับยังไม่ถึง 1.8 ล้านบาทจดทะเบียน VAT ได้โดยสมัครใจ คำถามคือคุ้มไหมสำหรับร้านอาหาร คำตอบตรง ๆ: ส่วนใหญ่ไม่คุ้ม และเหตุผลเป็นเรื่องเฉพาะของธุรกิจอาหารโดยแท้

หัวใจของระบบ VAT คือเอาภาษีขาย (ที่เก็บจากลูกค้า) หักด้วยภาษีซื้อ (ที่จ่ายไปกับต้นทุน) แล้วนำส่วนต่างส่งสรรพากร ธุรกิจทั่วไปมีภาษีซื้อมาหักเยอะ แต่ร้านอาหารเจอข้อจำกัดสองข้อ ตามรายการกิจการและสินค้าที่ได้รับยกเว้น VAT

• วัตถุดิบสดไม่มีภาษีซื้อ: ผักสด เนื้อสัตว์ ข้าว ของสดที่ยังไม่แปรรูป เป็นสินค้ายกเว้น VAT ซื้อจากตลาดเช้ากี่หมื่นบาทก็ไม่มีภาษีซื้อให้เครดิตคืน
• ค่าเช่าตึกไม่มีภาษีซื้อ: การให้เช่าอสังหาริมทรัพย์ได้รับยกเว้น VAT ค่าเช่าร้านรายเดือนซึ่งเป็นต้นทุนก้อนใหญ่จึงไม่ช่วยอะไรในระบบ VAT เลย

ผลคือร้านอาหารเป็นธุรกิจ "ภาษีขายสูง ภาษีซื้อต่ำ" โดยธรรมชาติ จดแล้วมีแต่ภาระ 7% ของยอดขายเกือบเต็ม ๆ กรณีที่การจดสมัครใจเริ่มน่าคิดมีอยู่จริงแต่แคบ: ช่วงลงทุนหนัก เช่น ตกแต่งร้านใหม่ ซื้อเครื่องครัวและอุปกรณ์หลักล้าน ซึ่งมีภาษีซื้อก้อนใหญ่ให้เครดิต หรือร้านที่รับจัดเลี้ยงให้ลูกค้าองค์กรที่ต้องการใบกำกับภาษีเต็มรูป ถ้าไม่เข้าสองเงื่อนไขนี้ อยู่นอกระบบไปจนกว่าจะถึงเกณฑ์คือทางเลือกที่เบากว่า

หลังจดแล้ว อะไรเปลี่ยนไปบ้าง

เก็บ VAT 7% จากบิลลูกค้า

อัตราภาษีมูลค่าเพิ่มตามประมวลรัษฎากรคือ 10% แต่มีพระราชกฤษฎีกาลดเหลือ 7% ต่ออายุกันปีต่อปีมาตลอดหลายสิบปี ฉบับปัจจุบันคือพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 807) พ.ศ. 2569 ซึ่งประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อเดือนสิงหาคม 2026 ต่ออายุอัตรา 7% ถึงวันที่ 30 กันยายน 2027 ผู้ประกอบการควรรู้ว่าอัตรานี้ไม่ใช่ของถาวรตามกฎหมาย แม้ในทางปฏิบัติจะถูกต่ออายุมาต่อเนื่อง การวางแผนราคาระยะยาวจึงควรเผื่อใจไว้เสมอ

ออกใบกำกับภาษีให้เป็น

ร้านในระบบ VAT ต้องออกใบกำกับภาษีทุกครั้งที่ขาย ร้านอาหารทั่วไปใช้ใบกำกับภาษีอย่างย่อจากเครื่อง POS ได้ (ต้องขออนุมัติใช้เครื่องบันทึกการเก็บเงินกับสรรพากร) แต่เมื่อลูกค้าองค์กรขอใบกำกับภาษีเต็มรูป ร้านต้องออกให้ได้ โดยระบุชื่อ ที่อยู่ เลขประจำตัวผู้เสียภาษีของทั้งสองฝ่าย และแยกยอด VAT ให้เห็นชัด นี่คือเหตุผลที่ร้านจด VAT มักได้ลูกค้ากลุ่มจัดเลี้ยงบริษัทเพิ่ม เพราะฝ่ายบัญชีของบริษัทต้องการเอกสารนี้

ยื่น ภ.พ.30 ทุกเดือน ไม่มีข้อยกเว้น

แบบ ภ.พ.30 คือรายงานสรุปภาษีขายหักภาษีซื้อประจำเดือน ต้องยื่นภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดไป หรือประมาณวันที่ 23 หากยื่นออนไลน์ จุดที่มือใหม่พลาดบ่อยคือเดือนที่ปิดร้านปรับปรุงหรือไม่มียอดขายเลยก็ต้องยื่น การขาดยื่นมีค่าปรับรายครั้งและสะสมเป็นประวัติ ร้านส่วนใหญ่ที่จดแล้วจึงเริ่มใช้สำนักงานบัญชีตั้งแต่จุดนี้ งบประมาณหลักพันถึงหลักหมื่นต่อเดือนขึ้นกับปริมาณเอกสาร ถือเป็นต้นทุนแฝงของการเข้าระบบที่ควรรวมในการคำนวณ

ป้ายราคาต้องเป็นราคาที่รวม VAT แล้ว

ราคาในเมนูต้องเป็นราคาที่ลูกค้าจ่ายจริง การเขียนราคาแล้วไปบวก VAT เพิ่มตอนคิดเงินโดยไม่แจ้งให้ชัดเจนล่วงหน้า เสี่ยงผิดกฎหมายว่าด้วยการแสดงราคาและโดนร้องเรียนได้ ร้านที่ใช้รูปแบบ "ราคา++" แบบโรงแรม ต้องแจ้งไว้ชัดเจนบนเมนูว่าบวกค่าบริการและ VAT เท่าไหร่

ภาษีซื้อที่ขอคืนได้จริงมีอะไรบ้าง

ถึงวัตถุดิบสดและค่าเช่าจะไม่มีภาษีซื้อ แต่รายจ่ายหลายก้อนของร้านมี VAT แฝงอยู่และขอเครดิตคืนได้เมื่อมีใบกำกับภาษีถูกต้อง: เครื่องครัวและอุปกรณ์ เครื่องปรุงและของแห้งแปรรูปจากซัพพลายเออร์ที่จด VAT บรรจุภัณฑ์เดลิเวอรี่ ค่าไฟฟ้า ค่าการตลาดออนไลน์ ค่าระบบ POS และที่หลายร้านลืมคือค่า GP ของแพลตฟอร์มเดลิเวอรี่ซึ่งมี VAT 7% บวกอยู่ทุกเดือน วินัยง่าย ๆ หลังจด: ขอใบกำกับภาษีเต็มรูปทุกครั้งที่ซื้อของเข้าร้าน

แบกเอง หรือปรับราคา: โจทย์ใหญ่ตอนข้ามเกณฑ์

วันแรกที่เข้าระบบ อาหารจานเดิมมีภาษี 7% ซ่อนอยู่ในทุกบิล ผู้ประกอบการมีสามทางเลือก ตัวเลขต่อไปนี้เป็นตัวอย่างสมมติทั้งหมด

ทางที่หนึ่ง: คงราคาเดิม แบกภาษีไว้เอง ข้าวผัดปูจานละ 120 บาท ราคานี้กลายเป็นราคารวม VAT โดยปริยาย ยอดขายจริงของร้านเหลือ 112.15 บาท (120 × 100/107) หายไปราว 7.85 บาทต่อจาน ถ้ากำไรสุทธิของร้านอยู่แถว 10-15% ของยอดขาย การแบก 7% เองเท่ากับสละกำไรไปราวครึ่งหนึ่ง ทางนี้เหมาะเป็นมาตรการชั่วคราวช่วงเปลี่ยนผ่านเท่านั้น

ทางที่สอง: ปรับราคาขึ้นเต็มจำนวน ข้าวผัดปูขยับเป็น 128 หรือ 129 บาท ร้านรักษากำไรต่อจานไว้ได้ แลกกับความเสี่ยงเรื่องความรู้สึกของลูกค้าประจำ เคล็ดลับที่ใช้กันจริงคือไม่ปรับทุกเมนูพร้อมกันเป๊ะ ๆ 7% แต่ปรับเป็นเลขกลม เมนูขายดีขยับน้อย เมนูกำไรหนาขยับมาก และถือโอกาสรีเฟรชเมนูทั้งเล่มไปพร้อมกัน ลูกค้ารับรู้ "เมนูใหม่" ได้ดีกว่า "ขึ้นราคา"

ทางที่สาม: ผสม แบกบางส่วน ปรับบางส่วน แล้วไล่เก็บภาษีซื้อให้ครบทุกใบเพื่อลดยอดที่ต้องนำส่งจริง ร้านส่วนใหญ่ลงเอยทางนี้

ข้อควรระวังหนึ่งข้อ: การพยายาม "ซอยร้าน" แยกเป็นหลายชื่อหลายบัญชีเพื่อกดรายรับแต่ละก้อนให้ต่ำกว่า 1.8 ล้านบาท เป็นแนวที่สรรพากรรู้ทันและตรวจย้อนได้ ถ้าโครงสร้างธุรกิจถึงจุดที่รายรับโตจริง คำถามที่ถูกต้องไม่ใช่ "เลี่ยงยังไง" แต่เป็น "ควรจดบริษัทแทนบุคคลธรรมดาหรือยัง" ซึ่งมีผลต่อทั้งอัตราภาษีเงินได้และความน่าเชื่อถือของร้าน

VAT คือยอดขาย: ระบบที่ดีช่วยให้เห็นเส้นชัยก่อนถึง

ทั้งหมดนี้สรุปเหลือประโยคเดียว: VAT เป็นภาษีที่เกาะกับ "ยอดขาย" การรู้ยอดขายรวมทุกช่องทางแบบเรียลไทม์จึงเป็นเครื่องมือป้องกันตัวที่ดีที่สุด ร้านที่จดยอดลงสมุดหรือกระจายการขายไว้หลายแอปโดยไม่เคยรวมตัวเลข คือร้านประเภทที่ข้ามเกณฑ์โดยไม่รู้ตัวบ่อยที่สุด

ฝั่งการจองโต๊ะก็เช่นกัน การรับจองผ่านระบบออนไลน์ทำให้ยอดลูกค้าหน้าร้านมีข้อมูลรองรับ วางแผนวัตถุดิบและกำลังคนได้แม่น ViteUneTable มีแผนฟรีที่รับจองได้ไม่จำกัดและไม่มีค่าคอมมิชชัน 0% ตลอดไป ทุกบาทจากโต๊ะที่ลูกค้าจองตรงกับร้านจึงเป็นของร้านเต็มจำนวน ต่างจากช่องทางที่มีค่า GP หรือค่าคอมมิชชันมาเฉือนก่อนถึงมือ ภาพรวมภาษีตัวอื่นที่ร้านอาหารต้องเจอ ทั้งภาษีเงินได้ ภาษีป้าย และภาษีหัก ณ ที่จ่าย อ่านต่อได้ในบทความภาษีร้านอาหารฉบับเจ้าของร้าน

คำถามที่พบบ่อย

รายรับไม่ถึง 1.8 ล้านบาทต่อปี ต้องจด VAT ไหม

ไม่บังคับ ร้านที่รายรับต่ำกว่าเกณฑ์ไม่ต้องจดและห้ามเรียกเก็บ VAT จากลูกค้า จะจดแบบสมัครใจก็ได้ แต่สำหรับร้านอาหารมักไม่คุ้ม เพราะวัตถุดิบสดและค่าเช่าซึ่งเป็นต้นทุนหลักไม่มีภาษีซื้อให้เครดิตคืน

VAT ร้านอาหารกี่เปอร์เซ็นต์

ปัจจุบัน 7% ตามพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 807) พ.ศ. 2569 ซึ่งต่ออายุอัตราลดถึง 30 กันยายน 2027 อัตราตามกฎหมายจริงคือ 10% และรัฐบาลต่ออายุอัตรา 7% แบบปีต่อปีมาต่อเนื่อง ควรติดตามการต่ออายุทุกปี

ยอดขายผ่านแอปเดลิเวอรี่นับก่อนหรือหลังหักค่า GP

นับเต็มจำนวนตามราคาขายก่อนหักค่า GP เสมอ ลูกค้าสั่ง 1,000 บาท รายรับของร้านคือ 1,000 บาท แม้เงินโอนเข้าบัญชีจะเหลือ 700 บาท ค่า GP ถือเป็นค่าใช้จ่าย ไม่ใช่ส่วนลดจากรายรับ

จด VAT ช้าเสียอะไรบ้าง

ต้องจ่าย VAT ย้อนหลังตั้งแต่วันที่พ้นกำหนดจดจากกระเป๋าร้านเอง พร้อมเบี้ยปรับสูงสุด 2 เท่าของภาษีที่ค้าง และเงินเพิ่ม 1.5% ต่อเดือนจนกว่าจะชำระครบ ยิ่งปล่อยนานภาระยิ่งโต ควรรีบจดทันทีที่รู้ว่าข้ามเกณฑ์

จด VAT แล้วต้องขึ้นราคาอาหารไหม

ไม่มีกฎบังคับ แต่ถ้าคงราคาเดิม ร้านต้องแบก 7% ไว้เองซึ่งกินกำไรสุทธิไปมาก ร้านส่วนใหญ่ใช้วิธีผสม: ปรับราคาบางเมนูเป็นเลขกลม รีเฟรชเมนูทั้งเล่มพร้อมกัน และเก็บใบกำกับภาษีซื้อให้ครบเพื่อลดยอดภาษีที่ต้องนำส่งจริง