Προκαταβολή για κράτηση σε εστιατόριο: τι λέει ο νόμος και πώς να τη ζητήσετε σωστά

Το σενάριο το ξέρει κάθε εστιάτορας: ένα τραπέζι οκτώ ατόμων κλείνει το ρεβεγιόν της Πρωτοχρονιάς, πληρώνει «προκαταβολή 200 €», ακυρώνει την παραμονή και ζητά τα χρήματα πίσω. Εσείς έχετε ήδη αγοράσει πρώτες ύλες και έχετε πει «όχι» σε άλλους πελάτες. Μπορείτε να κρατήσετε το ποσό; Η απάντηση εκπλήσσει: αν στους όρους της κράτησης το ονομάσατε απλώς «προκαταβολή» και δεν προβλέψατε τίποτε άλλο, ο Αστικός Κώδικας είναι με το μέρος του πελάτη. Η προκαταβολή, κατά κανόνα, επιστρέφεται.

Σε αυτό το άρθρο θα δούμε τα εργαλεία που δίνει το ελληνικό δίκαιο για τα χρήματα που ζητούνται στην κράτηση: τον αρραβώνα, την απλή προκαταβολή και την ποινική ρήτρα, μαζί με όσα προβλέπει ο νόμος για την προστασία του καταναλωτή, το καθεστώς ΦΠΑ και πραγματικά παραδείγματα από ελληνικά εστιατόρια. Μια διευκρίνιση από την αρχή: πρόκειται για γενική ενημέρωση προς εστιάτορες, όχι για νομική συμβουλή. Για μεγάλες εκδηλώσεις και ειδικές περιπτώσεις, η συζήτηση με δικηγόρο παραμένει η καλύτερη επένδυση.

Είναι νόμιμο να ζητάτε προκαταβολή για κράτηση;

Ναι. Κανένας ελληνικός νόμος δεν απαγορεύει σε εστιατόριο να ζητήσει χρήματα για να δεσμεύσει ένα τραπέζι, ούτε να προβλέψει χρέωση για όσους δεν εμφανίζονται. Οι Κανόνες ΔΙ.Ε.Π.Π.Υ. (ΥΑ 91354/2017), που ρυθμίζουν τιμοκαταλόγους και συναλλαγές στην εστίαση, δεν περιέχουν καμία διάταξη για προκαταβολές ή χρεώσεις no-show. Όλα κρίνονται από το γενικό δίκαιο: τον Αστικό Κώδικα και τον νόμο για την προστασία του καταναλωτή.

Αυτό σημαίνει ότι η ουσία βρίσκεται στη διατύπωση. Η ίδια πρακτική μπορεί να είναι απολύτως υποστηρίξιμη ή σχεδόν αδύνατο να επιβληθεί, ανάλογα με το πώς την ονομάσατε και πότε ενημερώσατε τον πελάτη. Βοηθά πολύ και η τάξη στα δεδομένα: με ένα σύστημα online κρατήσεων για εστιατόρια, δωρεάν και χωρίς προμήθεια, έχετε για κάθε κράτηση την ημερομηνία δημιουργίας, τους όρους που είδε ο πελάτης και τη στιγμή της ακύρωσης, δηλαδή ακριβώς ό,τι χρειάζεται να αποδείξετε σε μια διαφωνία.

Τι λέει ο Αστικός Κώδικας: τρία διαφορετικά εργαλεία

Ο αρραβώνας (ΑΚ 402 και 403): χάνεται, αλλά επιστρέφεται διπλάσιος

Ο αρραβώνας είναι το εργαλείο που έχει σχεδιαστεί ακριβώς για να «κλειδώνει» μια συμφωνία. Κατά το άρθρο 402 του Αστικού Κώδικα, το ποσό που δίνεται ως αρραβώνας κατά την κατάρτιση της σύμβασης θεωρείται, αν δεν συμφωνηθεί κάτι άλλο, ότι δίνεται για την κάλυψη της ζημίας από τη μη εκτέλεσή της. Το άρθρο 403 ορίζει τον κανόνα που πρέπει να θυμάστε: «Ο υπαίτιος για τη μη εκτέλεση της σύμβασης χάνει τον αρραβώνα που έδωσε ή αποδίδει διπλάσιο αυτόν που έλαβε». Με απλά λόγια:

• αν ο πελάτης δεν εμφανιστεί ή ακυρώσει εκπρόθεσμα χωρίς δικαιολογία, κρατάτε τον αρραβώνα, χωρίς να χρειάζεται να αποδείξετε τη ζημία σας·
• αν όμως η ματαίωση οφείλεται σε εσάς (ακυρώνετε την εκδήλωση, δεν κρατήσατε την αίθουσα), ο πελάτης δικαιούται πίσω τα διπλά.

Ας είμαστε ειλικρινείς: η δεύτερη περίπτωση είναι ο λόγος που πολλοί εστιάτορες διστάζουν. Αν το βράδυ του ρεβεγιόν χαλάσει η κουζίνα και ακυρώσετε, δεν επιστρέφετε τα 200 € ανά άτομο αλλά 400 €. Είναι όμως ακριβώς αυτή η συμμετρία που κάνει τον όρο εύκολο να επικοινωνηθεί: ο κανόνας είναι ίδιος και για τις δύο πλευρές. Προσοχή στη διατύπωση: για να λειτουργήσει το ποσό ως αρραβώνας, πρέπει να ονομάζεται ρητά έτσι στους όρους που αποδέχεται ο πελάτης. Στην πράξη, ο όρος «αρραβώνας» δεν χρησιμοποιείται σχεδόν ποτέ στην ελληνική εστίαση, και αυτό έχει σημασία για το τι ισχύει τελικά.

Η απλή προκαταβολή: επιστρέφεται, αν δεν συμφωνήσετε κάτι άλλο

Η προκαταβολή είναι νομικά κάτι διαφορετικό: μερική εξόφληση του τιμήματος, που αφαιρείται από τον λογαριασμό. Αν το γεύμα δεν πραγματοποιηθεί και δεν έχει συμφωνηθεί ρητά όρος παρακράτησης, η προκαταβολή κατά κανόνα επιστρέφεται, όπως εξηγεί και η νομική αρθρογραφία για τη διάκριση αρραβώνα, προκαταβολής και ποινικής ρήτρας. Διατυπώσεις όπως «η προκαταβολή δεν επιστρέφεται σε περίπτωση ακύρωσης» χωρίς καμία άλλη πρόβλεψη είναι ευάλωτες, γιατί ονομάζουν το ποσό εξόφληση αλλά το μεταχειρίζονται ως κύρωση. Αν θέλετε το ποσό να παρακρατείται, χρειάζεστε σαφή, εκ των προτέρων αποδεκτό όρο που να λέει πότε ακριβώς χάνεται και πόσο.

Η ποινική ρήτρα (ΑΚ 404 και 409): το δικαστήριο «κουρεύει» τα υπερβολικά ποσά

Τρίτο εργαλείο, η ποινική ρήτρα του άρθρου 404 ΑΚ: ο πελάτης υπόσχεται ένα ποσό ως ποινή αν δεν τηρήσει την κράτηση, χωρίς απαραίτητα να πληρώσει τίποτα μπροστά. Εδώ κρύβεται η πιο σημαντική δικλίδα του συστήματος, το άρθρο 409 ΑΚ: αν η ποινή που συμφωνήθηκε είναι δυσανάλογα μεγάλη, μειώνεται από το δικαστήριο ύστερα από αίτηση του οφειλέτη, και «αντίθετη συμφωνία δεν ισχύει». Δεν μπορείτε δηλαδή να βάλετε τον πελάτη να παραιτηθεί από αυτό το δικαίωμα· ο Άρειος Πάγος εφαρμόζει πάγια τη μείωση των υπέρμετρων ρητρών (βλ. π.χ. την ΑΠ 597/2020). Πρακτικό συμπέρασμα: μια χρέωση no-show κοντά στη μέση αξία του τραπεζιού υπερασπίζεται εύκολα· μια χρέωση πολλαπλάσια του πιθανού λογαριασμού, όχι.

Γρήγορη σύγκριση

Τι προσθέτει ο νόμος για την προστασία του καταναλωτή

Οι online κρατήσεις είναι συμβάσεις με καταναλωτές, άρα ισχύει ο ν. 2251/1994. Δύο σημεία αφορούν άμεσα τις προκαταβολές:

• Οι υπερβολικές χρεώσεις είναι καταχρηστικές και άκυρες. Το άρθρο 2 του ν. 2251/1994 περιλαμβάνει στη «μαύρη λίστα» των καταχρηστικών όρων (παρ. 7, περίπτωση λ) όσους επιβάλλουν στον καταναλωτή, σε περίπτωση μη εκπλήρωσης, υπέρμετρη οικονομική επιβάρυνση. Ένας τέτοιος όρος δεν «κουρεύεται» απλώς, είναι άκυρος. Και εδώ, η αναλογικότητα του ποσού είναι το παν.
• Δεν υπάρχει δικαίωμα υπαναχώρησης 14 ημερών για κράτηση με συγκεκριμένη ημερομηνία. Το άρθρο 3ιβ, περίπτωση ιβ' εξαιρεί ρητά από την υπαναχώρηση τις υπηρεσίες εστίασης «εάν η σύμβαση προβλέπει συγκεκριμένη ημερομηνία ή προθεσμία εκτέλεσης». Ο πελάτης δεν μπορεί δηλαδή να «επιστρέψει» ένα προπληρωμένο εορταστικό μενού όπως ένα δέμα από e-shop. Η κράτηση για συγκεκριμένη ημέρα και ώρα εμπίπτει ακριβώς σε αυτή την εξαίρεση.

Υπάρχει ελληνική νομολογία για τα no-show στα εστιατόρια;

Η ειλικρινής απάντηση: όχι ακόμη. Μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2026 δεν έχει δημοσιευτεί καμία σύσταση του Συνηγόρου του Καταναλωτή, καμία απόφαση της Γενικής Γραμματείας Εμπορίου και καμία γνωστή δικαστική απόφαση που να αφορά συγκεκριμένα προκαταβολές ή χρεώσεις no-show σε κρατήσεις εστιατορίων. Η νομολογία για αρραβώνες και ποινικές ρήτρες προέρχεται από άλλους τομείς, κυρίως ακίνητα και συμβάσεις εκδηλώσεων.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Δύο πράγματα. Πρώτον, οι όροι προκαταβολής και οι χρεώσεις no-show δεν είναι ούτε «απαγορευμένοι» ούτε «επικυρωμένοι»: είναι νομικά αδοκίμαστοι στον κλάδο της εστίασης, οπότε η σωστή διατύπωση κάνει όλη τη διαφορά. Δεύτερον, οι δύο αρχές που θα άντεχαν σε οποιονδήποτε έλεγχο είναι η πλήρης ενημέρωση πριν από την κράτηση και το αναλογικό ποσό. Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν υπάρχουν ούτε εθνικά στατιστικά στοιχεία για τα no-show στην Ελλάδα, δηλαδή για τους πελάτες που κάνουν κράτηση και δεν εμφανίζονται· ό,τι ξέρουμε προέρχεται από μαρτυρίες εστιατόρων στον Τύπο.

Πότε δικαιολογείται προκαταβολή, και πόση

Το ερώτημα δεν είναι μόνο νομικό αλλά και εμπορικό: για ένα τραπέζι δύο ατόμων μια Τρίτη, η προκαταβολή διώχνει πελάτες. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου το ρίσκο για το εστιατόριο είναι τόσο μεγάλο, που κάποια εγγύηση είναι αυτονόητη:

• Εορταστικές αιχμές με προαγορασμένη πρώτη ύλη: το ρεβεγιόν Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς με λίστες αναμονής στα εστιατόρια, η Τσικνοπέμπτη με sold out ταβέρνες και ψησταριές και κρατήσεις που ανοίγουν περίπου 20 ημέρες νωρίτερα, το Πάσχα με «χαμό» για κρατήσεις σε ταβέρνες και εστιατόρια. Ένα άδειο τραπέζι τέτοια βραδιά δεν ξαναπουλιέται.
• Γκρουπ και εκδηλώσεις: από τα 6 με 8 άτομα και πάνω, ένα no-show αφήνει τρύπα σε ολόκληρη τη σάλα. Το ίδιο ισχύει για εταιρικά τραπέζια και για την κοπή βασιλόπιτας τον Ιανουάριο.
• Τουριστικές περιοχές σε υψηλή σεζόν: όταν οι θέσεις είναι μετρημένες και η ζήτηση διεθνής, η προπληρωμή ή η εγγύηση είναι πλέον ο κανόνας στα εστιατόρια προορισμού.

Για τα ποσά, τα καλύτερα σημεία αναφοράς είναι όσα εφαρμόζουν ήδη επώνυμα ελληνικά εστιατόρια (πολιτικές που επαληθεύτηκαν στις σελίδες κρατήσεών τους τον Σεπτέμβριο του 2026):

Το ίδιο μοτίβο, σε πιο προσιτή κλίμακα, περιγράφουν εστιάτορες και στον γαστρονομικό Τύπο: το CTC χρεώνει 40 € για ακύρωση κάτω από 24 ώρες, ενώ το Soil ζητά προπληρωμή 60 € ανά άτομο για παρέες από πέντε άτομα και πάνω, με το ποσό να μετατρέπεται σε voucher για επόμενη επίσκεψη αν κάτι αλλάξει. Κοινός παρονομαστής όλων: το ποσό συνδέεται με την πραγματική αξία του τραπεζιού, αφαιρείται από τον λογαριασμό ή πιστώνεται, και ανακοινώνεται πριν από την ολοκλήρωση της κράτησης.

Η ενημέρωση πριν από την κράτηση δεν είναι προαιρετική

Όποιο εργαλείο κι αν διαλέξετε, η τύχη των χρημάτων κρίνεται πριν πατήσει ο πελάτης «επιβεβαίωση». Ο όρος πρέπει να εμφανίζεται καθαρά στη φόρμα κράτησης: πόσα, πότε χάνονται, μέχρι πότε η ακύρωση είναι δωρεάν. Μια χρέωση που ο πελάτης πρωτοακούει στο τηλέφωνο μετά το ραντεβού που έχασε είναι πρακτικά αδύνατο να υποστηριχθεί, και με βάση το άρθρο 2 του ν. 2251/1994 μάλλον άκυρη.

Ανωτέρα βία και κοινή λογική

Κανένας όρος δεν πρέπει να γράφεται σαν να μην υπάρχουν νοσοκομεία και ακυρωμένες πτήσεις. Αν η ματαίωση δεν οφείλεται σε υπαιτιότητα κανενός, η παρακράτηση δύσκολα δικαιολογείται νομικά και σίγουρα δεν δικαιολογείται εμπορικά. Οι πιο πετυχημένες πολιτικές προβλέπουν ρητά μια ανθρώπινη διέξοδο: δωρεάν αλλαγή ημερομηνίας μέχρι κάποιο όριο, ή μετατροπή του ποσού σε πίστωση για επόμενη επίσκεψη, όπως στο παράδειγμα του Soil παραπάνω. Ένας πελάτης που ακύρωσε επειδή αρρώστησε και βρήκε απέναντί του ευελιξία, επιστρέφει· ένας που έχασε 100 € «στα δίκαια» της ψιλής γραμματοσειράς, όχι.

Προκαταβολή ή δέσμευση κάρτας;

Στην καθημερινή συζήτηση μπερδεύονται, αλλά είναι δύο διαφορετικοί μηχανισμοί. Με την προκαταβολή, ο πελάτης πληρώνει πραγματικά χρήματα τη στιγμή της κράτησης και το ποσό αφαιρείται από τον λογαριασμό. Με τη δέσμευση κάρτας στην κράτηση, ο πελάτης καταχωρίζει την κάρτα του ως εγγύηση, δεν χρεώνεται τίποτα εκ των προτέρων, και μόνο αν δεν εμφανιστεί ή ακυρώσει εκπρόθεσμα χρεώνεται το συμφωνημένο ποσό, όπως στο παράδειγμα της Spondi. Για γκρουπ και συνηθισμένες κρατήσεις, η δέσμευση κάρτας έχει ένα μεγάλο ψυχολογικό πλεονέκτημα: ο συνεπής πελάτης δεν πληρώνει ποτέ τίποτα, οπότε το εμπόδιο στην κράτηση είναι πολύ μικρότερο. Η προκαταβολή ταιριάζει εκεί όπου αγοράζετε πρώτη ύλη για συγκεκριμένο αριθμό ατόμων: εορταστικά μενού, εκδηλώσεις, μενού γευσιγνωσίας.

ΦΠΑ: η προκαταβολή που παρακρατήθηκε δεν είναι αμοιβή υπηρεσίας

Μια φορολογική λεπτομέρεια που φτάνει αργά ή γρήγορα σε κάθε λογιστή. Όσο η προκαταβολή αφορά γεύμα που θα γίνει, είναι κανονική είσπραξη έναντι υπηρεσίας εστίασης. Αν όμως ο πελάτης δεν εμφανιστεί και το ποσό παρακρατηθεί ως αποζημίωση, η υπηρεσία δεν παρασχέθηκε ποτέ. Το Δικαστήριο της ΕΕ έκρινε στην υπόθεση C-277/05, Société thermale d'Eugénie-les-Bains, για αρραβώνες που παρακράτησαν ξενοδοχεία, ότι τα ποσά αυτά αποτελούν κατ' αποκοπήν αποζημίωση λόγω υπαναχώρησης και δεν υπόκεινται σε ΦΠΑ.

Προσοχή όμως σε δύο σημεία. Πρώτον, δεν υπάρχει ελληνική εγκύκλιος της ΑΑΔΕ που να εφαρμόζει ρητά αυτή τη νομολογία στις χρεώσεις no-show της εστίασης: πρόκειται για ενωσιακή νομολογία χωρίς ελληνική διοικητική οδηγία. Δεύτερον, τα μοντέλα ολικής προπληρωμής χωρίς δικαίωμα επιστροφής (το εορταστικό μενού που πουλιέται σαν εισιτήριο) μπορεί να αντιμετωπίζονται διαφορετικά από την απλή εγγύηση που κατέπεσε. Ο χειρισμός του ΦΠΑ που τυχόν αποδόθηκε ήδη κατά την είσπραξη και η ακριβής ένταξη του δικού σας μοντέλου είναι δουλειά για τον λογιστή σας, όχι για αυτοσχεδιασμούς.

Πώς τα εφαρμόζετε στην πράξη, χωρίς γραφειοκρατία

Το νομικό εργαλείο είναι το μισό της δουλειάς· το άλλο μισό είναι λειτουργικό: οι όροι να εμφανίζονται πριν από την ολοκλήρωση της κράτησης, η αποδοχή τους να καταγράφεται και το ποσό να μπορεί πράγματι να εισπραχθεί. Στη ViteUneTable, η δωρεάν έκδοση προσφέρει απεριόριστες online κρατήσεις με 0% προμήθεια και χωρίς δέσμευση, με τους δικούς σας όρους ορατούς στη φόρμα. Το Pack Standard, από 29 € χωρίς ΦΠΑ/μήνα, προσθέτει αυτόματες επιβεβαιώσεις και υπενθυμίσεις μέσω email καθώς και το «Reserve with Google», ενώ το Pack Standard + Anti No-Show (49 € χωρίς ΦΠΑ) φέρνει την προστασία anti no-show με δέσμευση κάρτας ή προκαταβολή στην κράτηση: ακριβώς τους μηχανισμούς αυτού του άρθρου, με το ποσό και τις προθεσμίες που ορίζετε εσείς.

Συχνές ερωτήσεις

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε αρραβώνα και προκαταβολή;

Η προκαταβολή είναι μερική εξόφληση του τιμήματος και, κατά κανόνα, επιστρέφεται αν το γεύμα δεν πραγματοποιηθεί. Ο αρραβώνας (ΑΚ 402 και 403) λειτουργεί ως εγγύηση: χάνεται αν αθετήσει αυτός που τον έδωσε και επιστρέφεται διπλάσιος αν αθετήσει αυτός που τον έλαβε. Για να ισχύσει ως αρραβώνας, το ποσό πρέπει να κατονομάζεται ρητά έτσι στους όρους της κράτησης.

Μπορώ να κρατήσω την προκαταβολή αν ο πελάτης δεν εμφανιστεί;

Μόνο αν το είχατε προβλέψει ρητά πριν από την κράτηση: είτε με όρο παρακράτησης αποδεκτό από τον πελάτη είτε χαρακτηρίζοντας το ποσό αρραβώνα. Ποσό που ονομάστηκε απλώς «προκαταβολή», χωρίς κανέναν όρο, επιστρέφεται, γιατί θεωρείται μερική πληρωμή υπηρεσίας που δεν παρασχέθηκε.

Πόσο μπορεί να είναι μια χρέωση no-show για να είναι νόμιμη;

Ο νόμος δεν ορίζει ποσό, θέτει όμως δύο όρια: το άρθρο 409 ΑΚ επιτρέπει στο δικαστήριο να μειώσει κάθε δυσανάλογη ποινή (και η παραίτηση από αυτό το δικαίωμα είναι άκυρη), ενώ το άρθρο 2 του ν. 2251/1994 καθιστά άκυρους τους όρους με υπέρμετρη επιβάρυνση του καταναλωτή. Ασφαλής πυξίδα είναι η μέση αξία του τραπεζιού: τα επαληθευμένα ελληνικά παραδείγματα κυμαίνονται από 40 € έως 100 € ανά άτομο, με τα υψηλότερα ποσά στα εστιατόρια γευσιγνωσίας.

Έχει ο πελάτης δικαίωμα υπαναχώρησης 14 ημερών για online κράτηση;

Όχι. Το άρθρο 3ιβ, περίπτωση ιβ' του ν. 2251/1994 εξαιρεί από το δικαίωμα υπαναχώρησης τις υπηρεσίες εστίασης όταν η σύμβαση προβλέπει συγκεκριμένη ημερομηνία εκτέλεσης. Η κράτηση τραπεζιού ή το προπληρωμένο μενού για συγκεκριμένη βραδιά εμπίπτουν στην εξαίρεση.

Η προκαταβολή που παρακράτησα λόγω no-show έχει ΦΠΑ;

Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου της ΕΕ (υπόθεση C-277/05), τα ποσά που παρακρατούνται ως αποζημίωση όταν ο πελάτης δεν εμφανιστεί δεν υπόκεινται σε ΦΠΑ, γιατί δεν αποτελούν αντάλλαγμα υπηρεσίας. Δεν υπάρχει όμως ελληνική εγκύκλιος που να εφαρμόζει ρητά την απόφαση στην εστίαση, οπότε ο λογιστικός χειρισμός πρέπει να συμφωνηθεί με τον λογιστή σας.

Υπάρχει απόφαση δικαστηρίου ή του Συνηγόρου του Καταναλωτή για no-show σε εστιατόριο;

Όχι. Μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2026 δεν είναι γνωστή καμία ελληνική δικαστική απόφαση ούτε σύσταση του Συνηγόρου του Καταναλωτή ειδικά για χρεώσεις no-show ή προκαταβολές σε κρατήσεις εστιατορίων. Οι όροι είναι καταρχήν νόμιμοι αλλά νομικά αδοκίμαστοι στον κλάδο: ένας λόγος παραπάνω για πλήρη ενημέρωση πριν από την κράτηση και ποσά αναλογικά με την αξία του τραπεζιού.