Vsk á veitingastöðum: 11% á matinn og áfengið, 24% á annað

Spyrðu tíu manns hvaða vsk-þrep gildir um vínglasið sem fylgir fiskréttinum og flestir svara „24%, áfengi er alltaf í efra þrepinu“. Svarið var rétt fyrir áratug. Það er rangt í dag: áfengi sem veitingastaður selur til neyslu á staðnum ber 11% vsk, alveg eins og maturinn. Það sem heldur barreikningnum uppi er allt annar skattur, áfengisgjaldið, og á honum breytir vsk-þrepið engu.

Þessi grein fer í gegnum virðisaukaskattinn eins og hann snýr að veitingarekstri: þrepin tvö og hvað fellur í hvort, áfengisgjaldið með raunverulegu reikningsdæmi, skráninguna hjá Skattinum og innskattinn sem þú átt rétt á. Allt með tilvísunum í lögin sjálf og síður Skattsins, svo þú getir flett hverju atriði upp. Vsk-uppgjörið býr í kassakerfinu þínu; bókunarkerfið sér um hitt, að borðin séu ekki tóm þegar kassinn opnar.

Þrepin tvö: hvað ber 11% og hvað 24%?

Almenna reglan í lögum um virðisaukaskatt nr. 50/1988 er einföld: allt ber 24% nema það sé sérstaklega talið upp í 11%-listanum í 14. gr. Fyrir veitingastað lítur þetta svona út:

Lagastoðin fyrir matnum og drykknum er 8. tölul. 2. mgr. 14. gr.: „Sala á matvörum og öðrum vörum til manneldis eins og skilgreint er í viðauka við lög þessi, þ.m.t. sala á áfengi.“ Viðaukinn tekur sérstaklega til sölu veitingahúsa, mötuneyta og annarra hliðstæðra aðila á tilreiddum mat og þjónustu. Yfirlit Skattsins um skattskyldu og skattprósentur segir það sama á mannamáli.

Taktu eftir því sem er EKKI í töflunni: enginn munur er gerður á því hvort gesturinn borðar réttinn við borðið eða tekur hann með sér. Í Noregi ber sami hamborgari 25% við borðið og 15% í poka; á Íslandi er tilreiddur matur 11% í báðum tilvikum. Ef þú hefur lesið erlendar greinar um „mismunandi þrep eftir neyslustað“, þá gilda þær einfaldlega ekki hér.

„En áfengið hlýtur að vera 24%?“ Nei, ekki síðan 2016

Efasemdirnar eru skiljanlegar, því áfengi bar 24% vsk þar til um áramótin 2015 til 2016, þegar það var fært niður í 11% um leið og áfengisgjaldið var hækkað á móti. Síðan þá hefur vínflaskan sem þjónninn þinn opnar við borðið borið sama vsk-þrep og fiskurinn á disknum.

Þetta skiptir máli í verðlagningu og uppgjöri: þegar þú reiknar framlegð af víni og bjór máttu ekki draga 24% frá útsöluverðinu, heldur 11%. Sá sem gerir verðlagningu matseðilsins með röngu þrepi vanmetur framlegð drykkjanna kerfisbundið.

Af hverju er barreikningurinn þá svona hár? Áfengisgjaldið

Ísland leggur eitt hæsta áfengisgjald í Evrópu á hvern sentilítra af hreinum vínanda, og það er þetta gjald, ekki virðisaukaskatturinn, sem gerir áfengi dýrt. Gjaldið er fast krónutölugjald samkvæmt lögum nr. 96/1995 og reiknast af vínandamagni í hverjum lítra umfram 2,25 sentilítra. Frá 1. janúar 2026 eru fjárhæðirnar 156,45 kr. á sentilítra í bjór, 142,50 kr. í léttvíni og 192,85 kr. í öðru áfengi (áfengisgjaldssíða Skattsins).

Tvö dæmi sýna stærðargráðuna:

• Léttvínsflaska, 750 ml, 13%: (13 - 2,25) × 142,50 kr. = 1.531,88 kr. á lítra, eða um 1.150 kr. á flöskuna, áður en innkaupsverð, álagning og 11% vsk bætast við.
• Bjór, 0,5 l, 5%: (5 - 2,25) × 156,45 kr. = 430,24 kr. á lítra, eða um 215 kr. á hálfslítrakrús.

Gjaldið er greitt í innflutningi eða framleiðslu og situr því inni í innkaupsverðinu þínu frá birgja. Þú skilar því ekki sjálfur, en þú þarft að vita af því þegar gestur spyr af hverju vínglasið kostar sitt: skattbyrðin á áfengi er raunveruleg, hún heitir bara ekki virðisaukaskattur.

Skráning á vsk-skrá: átta dagar og tvær milljónir

Skráningarskyldan er einföld fyrir veitingastað: tilkynna þarf reksturinn á vsk-skrá Skattsins í síðasta lagi átta dögum áður en starfsemi hefst (1. mgr. 5. gr. laganna). Undanþágan fyrir veltu undir 2.000.000 kr. á tólf mánuðum skiptir opinn veitingastað engu máli í reynd; sú fjárhæð er nokkurra vikna sala á litlum stað.

Skráningin er hluti af stærri gátlista við opnun, frá félagsstofnun til starfsleyfis, og röðin skiptir máli. Við höfum tekið allt ferlið saman í greininni um að opna veitingastað.

Eftir skráningu skilarðu vsk-skýrslu fyrir hvert uppgjörstímabil, alla jafna á tveggja mánaða fresti, og greiðir mismuninn á útskatti og innskatti.

Innskatturinn: það sem kemur til baka

Vsk er ekki bara gjald sem þú innheimtir, hann er líka skattur sem þú færð endurgreiddan af aðföngum. Af hráefninu, leigunni á tækjum, bókhaldsþjónustunni og hugbúnaðaráskriftum dregst innskatturinn frá útskattinum í hverju uppgjöri. Tvennt klikkar oftast í framkvæmd:

• Reikningar án vsk-númers. Innskattur krefst fullgilds sölureiknings með vsk-númeri seljanda. Kvittun úr posa dugar ekki alltaf; geymdu reikningana sjálfa.
• Blönduð þrep í kassanum. Ef þú selur líka varning með 24% (boli, gjafavöru) þarf kassakerfið að halda þrepunum aðskildum á kvittun og í uppgjöri. Einn „diverse“-takki með röngu þrepi verður að leiðréttingarmáli við skoðun.

Sama gildir um erlend aðföng: verð hugbúnaðarþjónustu er alla jafna gefið upp „án vsk“. ViteUneTable er dæmi: ókeypis útgáfan kostar ekkert og tekur 0% þóknun af borðapöntunum, Standard-pakkinn er frá 29 € án vsk á mánuði og Standard + Anti No-Show 49 € án vsk. Hvernig kaup á þjónustu frá erlendum aðila eru færð í vsk-uppgjörinu þínu er spurning fyrir bókarann þinn; meginreglan er að skatturinn á að vera hlutlaus fyrir vsk-skráðan rekstur.

Vsk af afbókunargjaldi: hér eru reglurnar óskýrar

Sífellt fleiri staðir taka staðfestingargjald eða afbókunargjald þegar gestir mæta ekki. Hvernig fer slík greiðsla í vsk-uppgjörið? Engar birtar leiðbeiningar Skattsins fjalla sérstaklega um afbókunargjöld veitingastaða, og það áttu að vita áður en einhver gefur þér öruggt svar. Almenna viðmiðið er að hreinar skaðabætur falla utan skattskyldrar veltu en endurgjald fyrir þjónustu ekki, og hvar gjaldið þitt lendir ræðst af því hvernig afbókunarskilmálarnir eru orðaðir. Ráðið er það sama og við gáfum þar: fáðu afstöðu bókarans áður en fyrstu gjöldin eru færð, og skjalfestu matið.

Algengar spurningar

Hvaða vsk-þrep gildir um mat á veitingastað?

Tilreiddur matur og þjónusta veitingastaða ber 11% vsk samkvæmt 14. gr. laga nr. 50/1988. Þrepið er það sama hvort sem gesturinn borðar á staðnum eða tekur matinn með.

Ber áfengi á veitingastað 24% vsk?

Nei. Áfengi selt til neyslu á staðnum ber 11% vsk; lögin taka það fram berum orðum („þ.m.t. sala á áfengi“). Þrepið lækkaði úr 24% í 11% um áramótin 2015 til 2016. Hái verðmiðinn á áfengi kemur frá áfengisgjaldinu, sem er fast krónutölugjald á vínandamagn.

Hvað er áfengisgjald og hver greiðir það?

Áfengisgjald er vörugjald samkvæmt lögum nr. 96/1995, reiknað af sentilítrum vínanda í hverjum lítra umfram 2,25. Það er greitt í innflutningi eða framleiðslu og situr í innkaupsverðinu þínu; veitingastaðurinn skilar því ekki sérstaklega.

Hvenær þarf veitingastaður að skrá sig á vsk-skrá?

Í síðasta lagi átta dögum áður en starfsemin hefst. Undanþágumörkin, 2.000.000 kr. velta á tólf mánuðum, ná ekki yfir neinn veitingastað í raunverulegum rekstri.

Er munur á vsk eftir því hvort maturinn er borðaður á staðnum eða tekinn með?

Nei. Ólíkt til dæmis Noregi gerir íslenska kerfið engan mun: tilreiddur matur er 11% í sal, á verönd og í poka.

Þarf að skila vsk af afbókunargjaldi sem gestur greiðir?

Það er óútkljáð: engar birtar leiðbeiningar Skattsins fjalla um afbókunargjöld veitingastaða. Niðurstaðan veltur á orðalagi skilmálanna þinna, svo farðu yfir málið með bókaranum áður en þú færir fyrstu gjöldin.